Sant Baglan Llanfaglan

OS Number: SH 455 606

Ar ôl ei chau, fe brynwyd yr Hen Eglwys gan y Friends of Friendless Churches yn 1991. Mae safle'r eglwys yn un odidog yn sefyll ar fryn ynghanol cae yn edrych dros draeth y Foryd a bae Caernarfon, ac wrth gwrs ardal pedwaredd gainc y Mabinogi.

Mae cynllun yr eglwys y deilo o'r cyfnod cyn-gristnogol ac yn sefyll mewn cornel lloc aml onglog yn ymestyn tua 1.7 hectar. Nid oes dim i'w weld o'r lloc erbyn heddiw.

Uwch ben y fynedfa, fe welwch garreg yn nodi gwardeiniaid yr eglwys yn 1772.

Mae muriau cynharaf yr eglwys, a atgyweiriwyd gyda chymorth sylweddol gan CADW yn 1991, yn dyddio o'r 13eg/14eg ganrif, ac fe'i cwblhawyd i'w chyflwr presennol yn yr 18fed ganrif .

Yn y fynedfa, fe welwch dwy garreg un fel silff, a'r llall fel lintel, gyda chroes wedi'i cerfio arnynt.

Uwchben y drws fe welwch garreg arysgrifenedig hynafol, yn dyddio'n ôl i'r 5 neu 6ed ganrif, ac arni mae Filli Lovernii Anatemori. Lovernii, yw'r hen air Brythoneg am lwynog, a chredir mai hwn yw'r cofnod ysgrifenedig hynaf ym Mhrydain sy'n cyfeirio at anifail.

Y tu mewn cewch weld eglwys fel ag yr oedd hi yn y 18fed ganrif, meinciau syml i'r tlodion a seddi moethus i'r cyfoethog, ac ar y rhain mae llawer wedi nodi ei henwau a'r dyddiad ar y seddi.

Mae yma hanes hynod o ddiddorol, ac mae'r eglwys yn werth ymweld â hi.

Mae yna raglen gyson yn mynd ymlaen i wneud y gwaith cynnal a chadw, fe ail galchwyd y tu mewn yn 2005 gan ddefnyddio calch melyn o Ynys Môn, ac mae'n bosib mai fel hyn yr edrychai'r eglwys yn wreiddiol. Fe atgyweiriwyd y porth ac fe ail bwyntiwyd y tu allan hefyd.

Yn ystod penwythnosau Treftadaeth Ewrop, mae plant yr ardal yn cynnal cyngerdd yn yr eglwys yn Gymraeg.

Cyngor Gwynedd sydd yn gyfrifol am y fynwent.

Rydym yn ddiolchgar iawn i griw bychan o bobl leol sydd yn gwarchod yr eglwys ar ein rhan.

If you would like to visit the church and need details of keyholders, directions etc, please telephone our office on: 020 7236 3934.

Friends of Friendless Churches is a company limited by guarantee
Company No: 1119137, registered in England.
Registered Office: St Ann's Vestry Hall, 2 Church Entry, London EC4V 5HB.
Registered Charity No: 1113097.